Şaman Eşyaları

Ruhgüder, esrime uzmanı şaman için tüm eşyaları özenle tasarlanmış eşyalardır ve üzerlerinde şamanın işine yaramayan tek bir parça malzeme ya da motifin yeri yoktur. Her ne kadar modern insan için şaman deliliğine delalet etseler de dünya katında işe yaramaz görülen her nesne şaman için öte dünyalarda altın değerindedir. Hepsi şamanın korunması, yardım görmesi, kendini savunması, yolunu bulması üzerine kurgulanmıştır.

Şaman Cübbesi


Şaman cübbesi gelenek olarak otuz parçadan yapılmış sayılsa da gerçekte altmışa yakın çok çeşitli parçaya sahiptir. Cübbenin asıl kısmı maral ya da beyaz koyun derisinden yapılan ceketten ibarettir. Başka parçalar bu cekete dikilir. Bu parçalar şamanların ruhlar dünyasında bulunduğunu düşündüğü varlıkların sembolleridir. Sözgelimi cübbenin yakasından sallanan dokuz küçük kukla Ülgen’in dokuz kızını, küçücük cübbeler onların elbiselerini temsil eder, demir veya başka madeni şeyler küpelerini temsil eder. Kötü ruhlarla mücadelede kullandığı manevi yayın ve diğer silahların sembolleri küçücük yay ve çıngıraklardır ve kötü ruhların fısıltılarını dinlemek için kulak, ay, güneş ve yıldızlar, Erlik dünyasında yaşayan kurbağalar, yılanlar hep cübbede temsil olunur. Bu semboller, örgüler, kumaş parçaları, madenden yapılmış süs ve benzerlerinden ibarettir.

Şaman Davulu


Şaman davulunun içinde dikey olarak duran bir sap vardır. Bu sap genellikle kayın ağacından yapılır. Sapta mars denilen, kamın yer altı dünyasında yaşayan erliklerin lideri Erlik Han’a ulaşmasını sağlayan on iki delik bulunur. Deliklerin arasındaki kabartmalar, kamın uçarak ya da yürüyerek geçmek zorunda olduğu dağ sıralarını temsil eder. Sapın üst kısmında, enlemesine kamın kendisinin ya da hastasının düşmanlarını püskürttüğü yay kirişi olarak adlandırılan sopa bulunur. Bu demir sopaya hastanın içindeki kötü ruhları kovan on sekiz kadar demir çıngırak bağlanır. Ayrıca, kamın habercilerini temsil eden iki çan da demir sopaya asılır. Davulun üst kısmında hastanın düşmanlarını temsil eden dört ya da altı demir kanca tutturuludur. Demir sopaya kamın kudretini simgeleyen bez parçaları asılır.

Şaman davulunun üst kısmında yedi renkli gökkuşağı tasvir edilir. Gökkuşağının iki ucundan da iki geniş kare şeklinde merdiven sarkar. Bu merdivenle kam gökyüzüne yükselir. Merdivenin üst kısmındaysa beyaz renkle yedi dağ kızı resmedilmiştir. Bu kızlar eğer ruh erkekse onu uzaklaştırmada kama yardım ederler. Davuldaki gökkuşağının altında ışık saçan iki daire vardır. Ayrıca on dört ila on sekiz arası yıldız bulunur. Davulun üzerinde kötü ruhların yaklaştığını kama haber veren kara ve ala renkli iki köpek resmi vardır.

Şaman Külahı


Külahın esas kısmı üç karış uzunluğunda kırmızı kumaştan olur, etrafına da üç tane düğme konulur. Astarı kaba ve adi kumaştır. Külahın üç yerine vaşak derisi dikilir; bunlardan biri göz, biri alın ortası, biri de ense hizasına konulur. Bundan dolayı “üç üyelüü kuş pörük (üç boğumlu kuş külah)” denir. Göz üzerindeki kısma, külahın kenarına, saçaklara muvazi olarak, bir sıra türlü türlü boncuklardan diziler konur. Her dizide beş boncuk ve ucunda bir “yılan başı” (salyangoz kabuğu yahut eşek boncuğu) bulunur. Dizilerin sayısı muhteliftir, beş, dokuz veya on altıdır. Bu süslere “inciler” denir. Bu süslerden başka bazı külahların kulak hizasına sincap derisiyle bir büyükçe boncuk konur. Bu sincap derisine “kulak”, boncuğa da küpe (sırga) denir. Külahın tam alın hizasına birkaç sıra, yılan başı dikilir; bazı külahların alın kısmı da göz hizasındaki süslerle süslenir. Bazı külahlara iki sıra kaytan eklenir. Bu kaytanın biri dokuz yerden düğümlenir ve buna ebekuşağı şekli verilir, diğer bir parçası da bunun üzerine dikilir. Külahın tepe kısmı beyaz koyun yününden örülmüş kalın kaytanla doldurularak zikzak şeklinde dikilir; ortasına dokuz düğüm kabartma yapılır. Bazı külahlara yalnız dokuz düğüm koymakla yetinilir. Külahın ense kısmı aynı dikişle doldurulur. Bazen de uçan kuş resimleri nakşedilir. Külahın tepe kısmı az çok daralır; kenarına iki, dokuz veya otuz tane baykuş tüyü (ülberek) dikilir. Külaha börk denir.

Fetişler


Altaylarda tös (töz), Yakutlarda tangara, Uranhalarda eren, Moğol Buretlerde ongon denilen putlar, fetişler vardır. Bunlar keçeden, paçavradan, kayın ağacı kabuğundan yapılır. Bir kısmı çocukların oynadıkları bebeklere benzerler. Bir kısmı da tilki, tavşan ve başka hayvan derilerinden ibarettir. Bunlar duvarlara yahut sırıklara asılır. Bazı aileler bunları torbalarda saklarlar. Ava veya önemli bir sefere çıkarken bu putlara saçı saçarlar ve ağızlarına yağ sürerler.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You cannot copy content of this page