Ağaç Perileri

Bu bölümde mitolojinin ağaçtan doğan gizemli kadınlarına göz atıyoruz. Mitolojinin kadın yaratımına getirdiği senkretik yaklaşım kadın üzerinden “kozmik ağaç”la bir başka bağlantı noktası oluşturuyor. Ağaç sembolizmi üzerinden ilerlemek mitolojik hikayeleri anlamakta anahtar rolü oynuyor.

Lilith Sümer tabletlerinde “Gılgamış ve Söğüt Ağacı” bölümünde ifrit olarak geçer ama Huluppu ağacının içinden çıktığı için peri olduğu anlaşılmaktadır.

Sagaritis’in Kral Midas’ın kızı olduğuna dair söylenceler vardır. Ancak Kibele ile ilgili olan hikâyesindeki şekliyle bir dryaddır. Meşe ağacına bağlı olarak yaşar.

Orpheus’un karısı Eurydice bir dryad’dır.

Ulster döngüsünde “Cúchulainn’in hasta yatağı” bölümünde anlatılan Fand görünen o ki bir peridir. Cúchulainn ile karşılaştığında iki küçük kuştan biri olarak gölün üzerinde uçmaktadır. Cúchulainn öldürmeye çalıştığında kuşlar gölün içine dalar. Bu haliyle Fand da bir nymph olarak görünmektedir.

Oğuz Kağan destanında Oğuz ağacın içinde bulduğu dünyalar güzeli bir kıza sevdalanır. Bu kadından Gök, Dağ ve Deniz adında üç oğlu olur.

Altay Türklerine göre ağaç, ulu ananın yaşadığı ve kahramanlara memesinden süt verdiği yerdir.

Yakut Türklerine göre doğum tanrıçası Kübey Hatun ağacın içindeydi. Kökünden hayat suyu akıyordu. Er Sogotoh destanında mitolojik ağaç tasviri şöyledir. “Yarı beline kadar çıplak, alt tarafı ağaç kökleri gibi, orta yaşlı ciddi bakışlı bir kadın kabaran göğüslerinden süt verir.” Mitlerde çoğunlukla ağaç, ışık teması ile ilişkilendirilir. Şaman dualarında ağaç, altın yapraklı, yetmiş yapraklı mübarek kayın diye anılır. Kübey Hatun yani doğum tanrıçası da bu kayın ağacının içinde yaşar.

Emre Sarı, Türk Mitolojisi, S 151.

Kıpçaklar, ki Kıpçak kelimesinin anlamı bile ağaç kovuğu anlamına gelmektedir, ağaç kovuğundaki anneden doğan çocuktan gelme olduklarına inanırlar.

Nymphler Yunan mitolojisinde yerde ve denizde yaşayan dişi, tanrısal varlıklardır. Tanrılar gibi ambrosia ile beslendiklerinden çok uzun yıllar yaşarlar. Genç, güzel ve zariftirler. Değişik nymph türleri mevcuttur. Her biri yaşadıkları yerlere göre isimlendirilir.

  • Oreadlar dağlarda,
  • Naiadlar akarsularda,
  • Dryadlar meşe ağaçlarında yaşarlar.

Dryad adı Yunanca meşe anlamına gelen “Drys” (dràj) sözcüğünden türemiştir ve ağaç perisi anlamında kullanılmaktadır.

Kadın Yaratımına Senkretik Bir Yaklaşım

Kadın yaratımı konusunda – ağaçtan yaratım da dahil olmak üzere – senkretik yaklaşımların incelendiği aşağıdaki eser konunun meraklıları için ilgi çekici olabilir:

Mehmet Ali Yolcu - Havvanın Öyküsü, Kozmolojik ve Antropogonik Mitlerden Kadın Yaratımına Senkretik Bir Yaklaşım

Lilith

Lilith hem mitolojinin hem de dinsel metinlerin en zorlu karakterlerinden birisidir. Sümer tabletlerinde tanrıça İnanna’ya ait olan, Gılgamış’ın kestiği Huluppu ağacının içinde yaşayan (ağaca bağlı ruh) dişi ifrit olarak betimlenir. 11. yüzyıla ait olduğu sanılan Yahudi midraşlarının derlemesi olan Alphabet Ben Sira’da ise yaratılan ilk kadın olarak geçer. Buradaki anlatımda Adem ve Lilith aynı topraktan, eşit olarak yaratılır ancak Adem’in Lilith’e hükmetmeye çalışması üzerine ortaya çıkan anlaşmazlık sonrasında Lilith tanrının söylenmemesi gereken adını anarak cennetten ayrılıp Kızıldeniz yakınlarındaki bir mağaraya sığınır. Adem yalnız kaldığı için Lilith’i geri dönmeye ikna etmesi için tanrıya yalvarır. Bunun üzerine tanrı Senoy, Sansenoy ve Semangelof adlı üç meleğini görevlendirir. Lilith’i ikna edemeyen melekler her gün yüz çocuğunu öldürmekle tehdit edir ve bunu gerçekleştirirler. Lilith de bunun üzerine Adem soyunun çocuklarının peşine düşer.

Lilith hakkında aşağıdaki araştırmayı okuyabilirsiniz:

Ender Özbay - Adem Havva Lilith Figürleri İzleğinde Bir Olanaksızlık Miti, Aşk

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You cannot copy content of this page